Het Bellamypark en de oude binnenstad van Vlissingen: hoe veranderde het stadsleven aan zee?

Op het Bellamypark in Vlissingen staan terrastafels op de plek waar vroeger schepen lagen. De Koopmanshaven verdween rond 1909 onder zand en grond. Langs de randen bleven panden staan die nog aan de oude kades herinneren. Even verderop ligt de Westerschelde, waar de scheepvaart gewoon doorgaat.

Het verschil tussen toen en nu is groot. Eeuwenlang hoorde hier het werk van een haven bij het dagelijks leven. Daarna kwamen er een park, parkeerplaatsen en uiteindelijk een plein met ruimte voor terrassen en evenementen. Wie er neerstrijkt voor een kop koffie, zit dus midden in een voormalig havenbekken.

Die opeenvolgende functies vertellen iets over Vlissingen. De stad veranderde door handel en scheepvaart, maar ook door oorlogsgeweld en keuzes over het gebruik van de binnenstad. Op dit plein zijn de gevolgen daarvan nog te herkennen.

Toen de Koopmanshaven nog water was

De geschiedenis van de plek begint bij de middeleeuwse havens van Vlissingen. Aan het begin van de veertiende eeuw kreeg het havengebied verder vorm. In 1315 verleende graaf Willem III de plaats beperkte stadsrechten.

De Koopmanshaven was een getijdenhaven. Het water steeg en daalde er met het tij. Vissersschepen en koopvaardijschepen vonden er een ligplaats, dicht bij de huizen en bedrijven van de stad. De haven lag niet buiten het dagelijks leven, maar maakte er rechtstreeks deel van uit.

Oude namen helpen om dat verdwenen landschap voor te stellen. Achterhaven, Bierkade en Bellamykade horen bij de geschiedenis van het gebied en de omliggende kades. Ze verwijzen naar een inrichting waarin water, aanlegplaatsen en bebouwing de ruimte bepaalden.

Tegenwoordig vraagt het enige verbeelding om hier een haven te zien. Toch geeft juist de open ruimte tussen de gevels een indruk van de plek die het water innam.

Handel met een beladen verleden

De ligging aan de Westerschelde gaf Vlissingen mogelijkheden voor visserij, koopvaardij en andere scheepvaart. Schepen brachten werk mee voor mensen op het water en aan de wal. De havens waren daardoor nauw verbonden met het inkomen van de stad.

Daar hoort ook een beladen geschiedenis bij. Kaapvaart en slavenhandel maakten deel uit van het Vlissingse maritieme verleden. Het verhaal over handel gaat dus eveneens over geweld, uitbuiting en mensen die hun vrijheid verloren. Dat verdient een plaats naast de herinneringen aan schepen en bedrijvigheid.

Niet iedere activiteit uit dat verleden valt rechtstreeks aan deze voormalige haven toe te schrijven. De Koopmanshaven hoorde bij een groter havengebied, dat door de eeuwen heen veranderde. Wie over het plein wandelt, ziet één onderdeel van die geschiedenis.

De nabijheid van de Westerschelde maakt de vroegere functie wel begrijpelijk. Het water is uit het plein verdwenen, maar nooit ver weg.

Een park met de naam van een dichter

Rond 1909 liet de gemeente de haven dempen en op de vrijgekomen ruimte een park aanleggen. Daarmee verdween de functie als ligplaats. Bewoners kregen er een plek op het land voor terug.

De naam verwijst naar Jacobus Bellamy. Deze Vlissingse dichter werd in 1757 aan de toenmalige kade geboren. Zijn naam verbindt het plein dus met iemand die de omgeving nog als haven heeft gekend. Sinds 2014 herinnert ook het standbeeld Dichter in het park aan hem.

Bellamy is niet de enige schrijver die hier aandacht krijgt. De fontein ter ere van Betje Wolff en Aagje Deken heeft eveneens een plaats op het plein. Het monument werd in 1884 onthuld op het Betje Wolffplein en verhuisde in 1907 naar het gebied bij de voormalige haven.

Die verhuizing ging vooraf aan de demping. De verandering naar een park voltrok zich dus niet op één moment. Nieuwe monumenten en een andere inrichting gaven de omgeving geleidelijk een ander aanzien.

De sporen van oorlog en wederopbouw

Tijdens de Tweede Wereldoorlog troffen bombardementen Vlissingen zwaar. De havenactiviteiten en de strategische ligging maakten de stad kwetsbaar. Ook de binnenstad liep grote schade op.

Dat is van belang voor wie nu naar de bebouwing kijkt. Het centrum bleef geen ongeschonden verzameling oude straten en huizen. Na de oorlog volgden herstel en nieuwbouw. Historische panden staan daardoor in een omgeving die ingrijpend veranderde.

Ook de fontein kreeg na de oorlog een andere plaats. In 1947 verhuisde het monument naar de locatie waar het nu staat. Daarmee is het een herkenningspunt dat verschillende inrichtingen van het gebied heeft meegemaakt.

In de jaren zestig en zeventig volgden opnieuw veranderingen. De gemeente pakte met saneringsplannen de verpaupering in de binnenstad aan. Die ingrepen kwamen boven op de gevolgen van de oorlog. Het huidige straatbeeld laat zich daarom niet verklaren vanuit één periode.

Boeken en een voormalig museum aan het plein

Aan het Bellamypark kreeg ook het culturele leven een adres. De Vlissingse bibliotheek, opgericht in 1912, was hier gevestigd. Annie M.G. Schmidt werkte er tussen 1941 en 1946 als directrice.

Haar jaren in Vlissingen vielen grotendeels samen met de bezetting. Voor veel bezoekers is het een minder bekende verbinding: de schrijfster die later bekend werd met kinderboeken, liedjes en toneelstukken, werkte hier in de bibliotheek.

Ook huis Den Gouden Nagel heeft een culturele geschiedenis. Tot 2000 was daar het Stedelijk Museum Vlissingen gevestigd. Het pand herinnert daarmee aan een eerdere plek waar de stad haar verleden liet zien.

De nabijgelegen Grote of Sint-Jacobskerk biedt nog een aanknopingspunt voor een wandeling. Daarvoor hoeft een bezoek geen uitgestippelde historische route te worden. Een rondje langs de gevels en door de aangrenzende straten maakt al duidelijk hoe dicht verschillende perioden hier bij elkaar liggen.

Van parkeerplaatsen naar terrassen

Het park hield zijn oorspronkelijke inrichting niet. Later namen geparkeerde auto’s een groot deel van de ruimte in. Daarmee veranderde ook het gebruik: de voormalige haven werd vooral een plek om de auto neer te zetten.

In de periode 2008 tot 2012 volgde een ingrijpende herinrichting. Verblijven en ontmoeten kregen meer ruimte. De terrassen, het gele asfalt en het grijze natuursteen bepalen sindsdien het aanzien van het plein.

Evenementen hoorden er al eerder bij. Het Straatfestival beleefde hier in 1979 zijn eerste editie. In 1992 vond ook de eerste editie van het Bevrijdingsfestival op deze plek plaats. Zulke gebeurtenissen brachten bezoekers samen voordat de latere herinrichting begon.

Tijdens die vernieuwing kreeg de fontein een restauratie. Op 22 maart 2012 keerde zij terug. Het oude monument bleef zo onderdeel van een plein dat opnieuw een andere functie kreeg.

Nu komen mensen er vooral voor de horeca, een afspraak of een wandeling door de binnenstad. De boulevard van Vlissingen ligt dichtbij. Het is een andere drukte dan die van de vroegere haven, op dezelfde plek tussen de huizen.

Veelgestelde vragen

Wat was het Bellamypark vroeger?

Hier lag de Koopmanshaven, een getijdenhaven voor onder meer vissers- en koopvaardijschepen. Rond 1909 liet de gemeente de haven dempen en een park aanleggen.

Naar wie is het plein vernoemd?

Naar de Vlissingse dichter Jacobus Bellamy. Hij werd in 1757 aan de toenmalige kade geboren.

Welke monumenten zijn er te zien?

Op het plein staan de fontein voor Betje Wolff en Aagje Deken en het standbeeld Dichter in het park. Langs de randen staan historische panden.

Wat is de band met Annie M.G. Schmidt?

Zij was tussen 1941 en 1946 directrice van de Vlissingse bibliotheek, die aan het plein gevestigd was.

Is het plein vrij toegankelijk?

Ja, het is openbare ruimte. Bij evenementen kunnen voor delen van het terrein andere toegangsregels gelden.