Sirjansland op Schouwen-Duiveland: hoe een klein dorp zijn eigen verhaal bewaart

In het dorpsbos van Sirjansland liggen een vleermuiskelder en een kikkerpoel. Op deze plek brak tijdens de Watersnoodramp van 1953 de dijk door. Wie hier wandelt, staat dus op grond met een beladen geschiedenis. Inmiddels is er ruimte voor natuur.

Het dorp ligt in het oostelijke deel van Schouwen-Duiveland, ongeveer tien kilometer van Zierikzee. Het Grevelingenmeer ligt ten noorden ervan. Dichter bij de bebouwing ligt het Dijkwater, een voormalige zeearm die nu natuurgebied is.

Grote bezienswaardigheden of winkelstraten hoef je hier niet te verwachten. De aantrekkingskracht zit in kleinere dingen: een oude pastorie, een dijkmuurtje en het landschap langs de dorpsrand. Wie daar even bij stilstaat, krijgt een beeld van het leven op Duiveland.

Een dorpsnaam die naar de bedijking verwijst

De geschiedenis van de polder begint bij landverlies. Tijdens de Sint-Aagtenvloed van 1288 verdween een deel van het land bij Dreischor. Het Dijkwater ontstond als gevolg van die overstroming.

In 1305 volgde de herdijking van een deel van het getroffen gebied. De nieuwe polder kreeg de naam ’s Heer Jansland, naar Jan van Beaumont, de opdrachtgever van de bedijking. Daaruit groeide de naam Sirjansland.

Dat jaartal zegt vooral iets over de oorsprong van de polder. Het betekent niet dat er meteen een dorp stond zoals we dat nu kennen. De bedijking maakte bewoning en landbouw mogelijk. Zo ontstond de basis voor de nederzetting.

Oude benamingen als Nieuw-Dreischor en Klein-Dreischor herinneren aan de band met het naburige dorp. In de streek hoor je ook Sturjalland en de korte naam Sir. Zulke namen horen bij het dagelijkse gebruik. Op een adres schrijf je de officiële plaatsnaam, in een gesprek volstaat soms één lettergreep.

Klein gebleven op Duiveland

Een telling uit 1847 vermeldt veertig huizen en 210 inwoners. Het dorp had toen dus een bescheiden omvang. Ook nu bepaalt de kleine schaal het straatbeeld. Buiten de bebouwing kom je al snel in het omliggende polderland.

Bestuurlijk veranderde er ondertussen geregeld iets. Na een korte periode als zelfstandige gemeente hoorde het dorp vanaf 1816 bij Oosterland. In 1961 volgde de gemeente Duiveland. Sinds de gemeentelijke herindeling van 1997 valt het onder Schouwen-Duiveland.

Duiveland blijft een bruikbare streeknaam voor dit oostelijke deel van het eiland. Voor inwoners verdwijnen zulke aanduidingen niet zodra een gemeentegrens verandert.

Het aantal voorzieningen is beperkt en winkels ontbreken. Dat maakt een bezoek anders dan een middag in Zierikzee. Hier kom je eerder voor een wandeling of om het dorp en zijn omgeving te bekijken. Wie boodschappen nodig heeft, moet daarvoor elders terecht.

De watersnood en het dorpsbos

De Watersnoodramp van 1953 veroorzaakte een dijkdoorbraak en zware schade in het dorp. Ook de kerk liep schade op. Daarmee greep de ramp rechtstreeks in op het dorpsleven.

Het dorpsbos ligt op de plaats van de doorbraak. Dat is goed om te weten voordat je er gaat wandelen. Zonder die achtergrond zie je vooral bomen en de voorzieningen voor dieren. Het verhaal van 1953 geeft dezelfde plek een andere betekenis.

De vleermuiskelder biedt vleermuizen een beschutte verblijfplaats. De kikkerpoel zorgt voor leefgebied voor amfibieën. Het terrein heeft daarmee een andere functie gekregen dan direct na de ramp.

Een bezoek hoeft niet lang te duren. Juist de ligging maakt het bos de moeite waard om mee te nemen tijdens een rondgang door de omgeving. De geschiedenis blijft hier niet beperkt tot een jaartal op papier. Je kunt de plek waar het gebeurde zelf opzoeken.

De kerk en twee rijksmonumenten

De vroegere dorpskerk was gewijd aan Johannes de Doper. Na de schade door de watersnood volgde in 1958 de sloop. De huidige kerk kwam in 1959 in gebruik.

Het gebouw hoort daardoor bij de wederopbouw na de ramp. Wie een eeuwenoud kerkgebouw verwacht, ziet hier juist hoe een dorp na verwoesting verderging.

De Hervormde gemeente Sirjansland heeft een functie voor de streek. Zij is de enige hervormde gemeente op Schouwen-Duiveland die tot de Gereformeerde Bond wordt gerekend. Daardoor komen er ook kerkgangers van buiten het dorp.

Voor ouder gebouwd erfgoed zijn twee andere adressen van belang. De voormalige pastorie aan Lageweg 15 is een rijksmonument. Dat geldt eveneens voor de boerderijwoning aan Dillingsweg 12.

Die gebouwen laten iets zien van het kerkelijke en agrarische verleden. Het zijn geen vanzelfsprekende bezoeklocaties: een monumentenstatus betekent niet dat een pand voor publiek openstaat. Houd bij het bekijken vanaf de openbare weg rekening met bewoners en gebruikers.

Wandelen bij het Dijkwater

Tussen Dreischor en Sirjansland ligt het Dijkwater. De voormalige stroomgeul maakt duidelijk dat het landschap hier niet altijd uit aaneengesloten polders bestond. Waar nu een natuurgebied ligt, had het getijdenwater vroeger toegang.

Daarmee sluit een wandeling aan op de ontstaansgeschiedenis van het dorp. Eerst was er landverlies, daarna volgde herdijking. De ligging van het water helpt om die volgorde te begrijpen.

Voor wandelaars is het belangrijk om de aangegeven toegangen en paden te gebruiken. Een toegankelijk natuurgebied is niet automatisch overal vrij te betreden. Begrazing en de bescherming van dieren kunnen plaatselijke beperkingen nodig maken. Kijk daarom bij de ingang naar de geldende aanwijzingen.

Ook de Muraltmuurtjes op dijken in de omgeving verdienen aandacht. Deze betonnen constructies dienden om dijken te verhogen zonder de hele dijk te verbreden. Ze danken hun naam aan ingenieur De Muralt.

Het zijn praktische bouwwerken, geen versiering. Wie ze tegenkomt, ziet een vroegere manier om de bescherming tegen hoogwater te verbeteren.

Een dorp waar ook gewerkt wordt

Het verleden verklaart veel, maar niet alles wat je rond het dorp ziet. Er is ook glastuinbouw. Bij het plaatselijke glastuinbouwcomplex spelen biomassa en het afvangen van CO₂ een rol in de energievoorziening en teelt.

Het etiket ‘duurzaam’ vraagt daarbij om uitleg. De milieuwinst hangt onder meer af van de gebruikte brandstof, de herkomst daarvan en de uitstoot. Alleen de aanwezigheid van een biomassa-installatie zegt daar niet genoeg over.

Voor een bezoek is enige voorbereiding handig. Controleer vooraf de actuele mogelijkheden met het openbaar vervoer; ga niet zonder meer uit van een frequente busverbinding. Ook per fiets kun je het dorp en de omliggende plaatsen verkennen.

Een wandeling door de bebouwing laat zich combineren met het dorpsbos of het Dijkwater. Zo krijgt het kleine dorp meer samenhang: de polder verklaart het ontstaan, de kerk vertelt over de wederopbouw en buiten de dorpsrand blijft de vroegere invloed van het water herkenbaar.

Veelgestelde vragen

Waar ligt Sirjansland?

Het dorp ligt op Duiveland, in het oosten van de Zeeuwse gemeente Schouwen-Duiveland. Zierikzee ligt ongeveer tien kilometer verderop. Het Grevelingenmeer ligt ten noorden van het dorp.

Wanneer is het dorp ontstaan?

De oorsprong ligt bij de herdijking van 1305. Die volgde op het landverlies tijdens de Sint-Aagtenvloed van 1288. De nederzetting ontwikkelde zich in de nieuwe polder.

Waar komt de naam vandaan?

Sirjansland is afgeleid van ’s Heer Jansland. Die poldernaam verwijst naar Jan van Beaumont, de opdrachtgever van de bedijking.

Waar kun je wandelen?

Het dorpsbos en natuurgebied Dijkwater bieden wandelmogelijkheden. Volg de aangegeven paden en controleer bij de toegang of er plaatselijke beperkingen gelden.

Welke monumenten zijn er?

De voormalige pastorie aan Lageweg 15 en de boerderijwoning aan Dillingsweg 12 zijn rijksmonumenten. De huidige kerk dateert uit de wederopbouwperiode na de watersnood.